Tajemnicza gablota Waffen-SS z ul. Fredry – plan znaleziony u poznańskiego stolarza z czasów okupacji
Do redakcji przyszedł list od Pana Wojtka, który podzielił się niezwykle ciekawym rodzinnym odkryciem:"Mąż mojej ciotki pracował w czasie wojny jako stolarz w Poznaniu. Znalazłem u niego taki plan. Przedstawia gablotę drewnianą, która miała chyba lub stała na ulicy Fredry w Poznaniu. Może ktoś wie więcej na ten temat? Pozdrawiam, Wojtek"
W rodzinnych papierach po mężu ciotki Wojtka (stolarzu pracującym w Poznaniu podczas niemieckiej okupacji) znalazł się stary, pożółkły rysunek techniczny. Dokument w skali 1:20 przedstawia drewnianą, przeszkloną gablotę wystawową z napisem "WAFFEN-SS" na belce górnej. Na planie sytuacyjnym gablota jest ustawiona przy kościele św. Pawła Apostoła (wtedy Paulikirche) – czyli dokładnie przy skrzyżowaniu dzisiejszej ul. Fredry i ul. św. Marcin w Poznaniu.
Co dokładnie przedstawia plan?
- Długość konstrukcji: 7740 mm (ok. 7,74 m)
- Wysokość: ok. 2900–3000 mm
- Trzy przeszklone komory (oznaczone A, B, C) z zamykaniem
- Otoczenie: drzewa, krzewy i rabatki kwiatowe
- Detale stolarskie: kołki z głowicami ("DÜBEL MIT KOPF"), belki, słupy nośne
- Napis na belce: "WAFFEN-SS" z ozdobnymi runami SS
Historyczny kontekst W latach 1939–1945 Poznań (wtedy "Posen") był stolicą Kraju Warty (Reichsgau Wartheland). Waffen-SS prowadziły intensywną propagandę i rekrutację – również wśród volksdeutschów i miejscowej ludności. Drewniane, przeszklone gabloty z napisem Waffen-SS były typowym elementem nazistowskiej "ulicznej agitacji". Wystawiano w nich plakaty werbunkowe, zdjęcia żołnierzy, odznaczenia i teksty o "honorze" i "walkach na Wschodzie". Takie konstrukcje stawiano przy ważnych miejscach publicznych, w tym przy kościołach – by kontrastować z polską tożsamością.
Kościół św. Pawła na ul. Fredry (wówczas Paulikirche) znajdował się w centrum administracyjnym i propagandowym niemieckiego Poznania. Okolica była pełna urzędów, koszar i punktów werbunkowych SS.
Kim był stolarz? Mąż ciotki Wojtka pracował w czasie wojny jako stolarz w Poznaniu. To właśnie stolarze i cieśle najczęściej wykonywali takie konstrukcje na zlecenie niemieckich władz miejskich, NSDAP lub jednostek Waffen-SS. Praca była przymusowa – odmowa groziła obozem koncentracyjnym lub egzekucją. Dlatego wiele osób decydowało się na wykonanie zlecenia, choć świadomie współpracowało z okupantem.
Co mówią źródła? Podobne gabloty Waffen-SS są udokumentowane w wielu miastach okupowanej Polski (Łódź, Kraków, Warszawa, Bydgoszcz). W Poznaniu zachowały się zdjęcia z lat 1940–1943 pokazujące uliczne gabloty propagandowe SS przy ul. 27 Grudnia, Rynku i al. Marcinkowskiego – ale żadna nie stoi dokładnie przy kościele św. Pawła. Nie oznacza to jednak, że plan Wojtka jest fałszywy – mógł dotyczyć planowanej lub krótkotrwałej instalacji (np. na czas rekrutacji ochotników do dywizji SS "Galizien" lub "Dirlewanger").
Co dalej z planem? Dokument jest najprawdopodobniej autentyczny i pochodzi z lat 1941–1944. Warto go przekazać do Muzeum Martyrologii Wielkopolan – Fort VII, Archiwum Państwowego w Poznaniu lub Instytutu Zachodniego – to unikatowe źródło do badań nad codzienną propagandą i przymusową pracą rzemieślników w okupowanym Poznaniu.
Jeśli ktoś z Czytelników ma podobne dokumenty, zdjęcia lub wspomnienia rodzinne dotyczące gablot Waffen-SS w Poznaniu – prosimy o kontakt z redakcją. Historia zwykłego stolarza z Fredry może okazać się kluczem do zrozumienia znacznie szerszego zjawiska.
