Wojnowo nie jest miejscem, którego dzieje zaczynają się wraz z budową pałacu. Wieś pojawia się w źródłach już w 1325 roku, kiedy biskup poznański Jan włączył ją do nowo utworzonej parafii w Gaci. Przez następne stulecia zmieniali się właściciele, epoki i granice majątków, ale Wojnowo pozostawało związane z ziemiaństwem i gospodarką folwarczną. PPolskie Zabytki+1
WIDEOART Folwark
Dopiero w XIX wieku powstała rezydencja, którą można oglądać do dziś.
Od Nałęczów do Powelskiego
W najstarszych dziejach Wojnowa pojawiają się przedstawiciele rodu Nałęczów. W kolejnych wiekach majątek przechodził jednak z rąk do rąk. Właścicielami poszczególnych części byli między innymi Wojnowscy, Sarbscy, Raczkowscy, Dąmbscy, Brezowie, Wężykowie Rudzi, Swinarscy, Wysoccy, Ostraszewscy, Korytowscy i Frezerowie. PPolskie Zabytki
W pierwszej połowie XIX wieku rozpoczął się dla Wojnowa nowy rozdział.
W 1827 roku majątek kupił Stanisław Powelski, poznański kupiec i działacz społeczny, związany również ze spółką Bazar Poznański. Zachowane źródło z 1836 roku wymienia go jako właściciela Wojnowa. KKSPoz+1
To właśnie Powelskiemu zawdzięczamy powstanie tutejszej rezydencji.
"Mon repos", czyli mój odpoczynek
W 1836 roku w Wojnowie wzniesiono piętrowy dwór o formach neorenesansowych. Budynek powstał jako rezydencja właściciela majątku i został usytuowany w pobliżu Jeziora Wojnowskiego. PPolskie Zabytki+1
Jest w nim detal, który szczególnie mocno działa na wyobraźnię.
Nad wejściem umieszczono napis "Mon repos", czyli "mój odpoczynek". Według opisów zabytku sugeruje on, że rezydencja miała być miejscem wypoczynku. Nie była więc jedynie centrum zarządzania majątkiem, ale również prywatną przestrzenią właściciela i jego rodziny.
To określenie nabiera dodatkowego znaczenia, kiedy spojrzymy na położenie budynku. Rezydencję otacza park, a od strony południowej rozciąga się widok w kierunku Jeziora Wojnowskiego. Pierwotnie do pałacu prowadziła kręta aleja obsadzona lipami. KKSPoz
Powelscy, Kolski i Tyszkiewiczowie
Rodzina Powelskich pozostawała związana z Wojnowem przez kolejne dziesięciolecia. W drugiej połowie XIX wieku majątek przeszedł w ręce Alfonsa Kolskiego z Kąpna.
Kolski rozpoczął gospodarowanie w Wojnowie w 1886 roku. Trzy lata później w majątku zmarł Filip Zadora Łączkowski, weteran powstania listopadowego i przyjaciel rodziny Kolskich. PPolskie Zabytki
Wojnowo było wówczas czymś znacznie większym niż sama rezydencja.
W 1888 roku majątek liczył 969 hektarów, czyli około 4 tys. mórg. Znajdowała się tutaj także gorzelnia parowa. Było to pełnoprawne gospodarstwo ziemiańskie, w którym rezydencja stanowiła tylko jeden z elementów większego zespołu gospodarczego. PPolskie Zabytki
W 1893 roku Alfons Kolski sprzedał dobra hrabiemu Józefowi Tyszkiewiczowi. Następnie Wojnowo znalazło się w rękach rodziny Tyszkiewiczów. PPolskie Zabytki
Twardowscy i ostatnie lata dawnego majątku
W 1906 roku Wojnowo kupił Tadeusz Twardowski herbu Ogończyk, ordynat dóbr Kobylniki. Rodzina Twardowskich związała się z Wojnowem na kolejne dekady. PPolskie Zabytki+1
To właśnie z tym okresem wiąże się herb Ogończyk widoczny we frontonie budynku. Rezydencja została również w późniejszym czasie rozbudowana i zmodernizowana. KKSPoz+1
W okresie międzywojennym Wojnowo nadal było dużym majątkiem. W 1926 roku obejmowało około 969 hektarów, w tym 500 hektarów ziemi uprawnej, 127 hektarów łąk i pastwisk oraz 295 hektarów lasów. Były także wody i nieużytki. Majątek posiadał własną gorzelnię. PPolskie Zabytki
To pokazuje skalę dawnego Wojnowa. Nie była to po prostu wiejska rezydencja otoczona ogrodem. Był to rozległy organizm gospodarczy – z ziemią, lasami, zabudowaniami folwarcznymi i produkcją rolną.
Wojna kończy historię ziemiańskiego Wojnowa
Historia Twardowskich jako właścicieli majątku zakończyła się wraz z II wojną światową.
W latach 1943–1945 okupacyjne władze niemieckie używały dla Wojnowa nazwy Weicher. Po wojnie dawny majątek został przejęty przez państwo i rozparcelowany. PPolskie Zabytki
Zmieniło to wszystko.
Pałac, który wcześniej był prywatną rezydencją kolejnych właścicieli ziemskich, znalazł się w zupełnie nowej rzeczywistości gospodarczej. Po wojnie funkcjonował tutaj Państwowy Ośrodek Gospodarstwa Rolnego, czyli PGR. KKSPoz
Dla wielu polskich pałaców i dworów był to trudny okres. Budynki, które wcześniej pełniły funkcje reprezentacyjne i mieszkalne, otrzymywały zupełnie nowe zastosowania. Część niszczała, część była przebudowywana, a część szczęśliwie przetrwała.
Wojnowo należy do tych miejsc, które przetrwały kolejne zmiany.
Zabytek nad jeziorem
Pałac został wpisany do rejestru zabytków w 1968 roku, a park objęto ochroną konserwatorską w 1974 roku. Zachowany został również historyczny układ przestrzenny zespołu. PPolskie Zabytki
Sam budynek ma charakterystyczną bryłę: jest piętrowy, wzniesiony na planie prostokąta, z ryzalitami w osi elewacji. Park rozciąga się nad północnym brzegiem Jeziora Wojnowskiego. PPolskie Zabytki
Współcześnie trudno patrzeć na ten obiekt wyłącznie jak na dawny pałac. Jego funkcja ponownie się zmieniła, a zabytkowa przestrzeń została zaadaptowana do współczesnych potrzeb.
Ale historia jest wciąż czytelna.
Herb Twardowskich. Napis "Mon repos". Park nad jeziorem. Dawny układ zespołu folwarcznego. Wszystko to przypomina, że obecne wykorzystanie tego miejsca jest tylko kolejnym rozdziałem znacznie dłuższej opowieści.
Pałac, który dostał drugie życie
Historia Wojnowa dobrze pokazuje, jak bardzo zmieniały się polskie rezydencje ziemiańskie.
Najpierw były częścią wielkich majątków szlacheckich. Później stawały się siedzibami ziemian i miejscami reprezentacyjnymi. Po 1945 roku wiele z nich straciło swoje pierwotne znaczenie. Niektóre popadły w ruinę.
Wojnowo miało więcej szczęścia.
Odrestaurowany obiekt otrzymał nowe życie i nowe funkcje. Dzisiaj działa tutaj prywatny kompleks związany z gastronomią, noclegami, wydarzeniami i sztuką.
I być może właśnie dlatego napis sprzed niemal dwóch stuleci brzmi dziś wyjątkowo aktualnie.
"Mon repos" – mój odpoczynek.
Powelski umieścił te słowa na swojej rezydencji w czasach, gdy Wojnowo było majątkiem ziemskim, a po jeziorze zapewne niewiele przypominało dzisiejszy świat. Przez następne 190 lat zmieniali się właściciele, systemy polityczne i gospodarcze. Była II Rzeczpospolita, wojna, okupacja, nacjonalizacja i czasy PGR-u.
Pałac jednak pozostał.
Dziś, stojąc nad Jeziorem Wojnowskim, można patrzeć na niego nie tylko jak na zabytkowy budynek. To materialny zapis historii miejsca, które przez blisko siedem stuleci zmieniało swoich gospodarzy, ale nie straciło swojego położenia – nad wodą, wśród zieleni, z dala od wielkomiejskiego zgiełku.
I właśnie w tym tkwi chyba największy paradoks Wojnowa: rezydencja, która kiedyś miała być miejscem odpoczynku jednego właściciela majątku, po niemal dwóch wiekach nadal pełni podobną rolę – choć korzystają z niej już zupełnie inni ludzie.
