Przetrwał pożary, wojny i niemal całkowite zniszczenie. Po ponad 70 latach poznański kościół św. Marcina doczeka się konsekracji

W środę, 11 listopada 2026 roku, o godzinie 11:00 w kościele św. Marcina przy ulicy Święty Marcin 13 rozpocznie się uroczystość konsekracji świątyni. Liturgii przewodniczyć będzie arcybiskup Zbigniew Zieliński, metropolita poznański.

Choć kościół od dziesięcioleci służy wiernym, po zakończeniu jego powojennej odbudowy nie przeprowadzono obrzędu konsekracji całej świątyni. Odbudowę ukończono w 1955 roku, a rok wcześniej konsekrowano ołtarz główny. Teraz parafia dopełni uroczystego aktu poświęcenia kościoła, łącząc go z konsekracją nowego ołtarza.

Data nie została wybrana przypadkowo. 11 listopada przypada liturgiczne wspomnienie św. Marcina z Tours, patrona parafii, którego imieniny od pokoleń należą do najważniejszych wydarzeń w kalendarzu Poznania.

Konsekracja kościoła jest jednym z najbardziej uroczystych obrzędów liturgicznych. W jego trakcie biskup namaszcza olejem krzyżma ołtarz oraz ściany świątyni w czterech miejscach. Ślady namaszczenia zostaną oznaczone krzyżami, nazywanymi zacheuszkami, którym towarzyszą świece.

Podczas liturgii przewidziano także pokropienie wnętrza wodą święconą, okadzenie ołtarza i kościoła oraz uroczyste zapalenie świec i lamp.

Szczególne miejsce w ceremonii zajmie nowy ołtarz posoborowy, wykonany zgodnie z zasadami liturgicznymi wprowadzonymi po Soborze Watykańskim II.

Jego mensę, czyli górną płytę, wykonano z piaskowca, natomiast drewnianą podstawę ozdobiono polichromiami. Ołtarz ma charakter stały i jest trwale związany z posadzką.

– Kiedy słyszymy słowa "ołtarz posoborowy", mamy na myśli wyposażenie liturgiczne w formie stołu. Nawiązuje on bezpośrednio do Wielkiego Czwartku, podczas którego została ustanowiona Eucharystia – wyjaśnia proboszcz parafii, ks. dr Antoni Klupczyński.

Uroczystość będzie szczególnym wydarzeniem dla wspólnoty, której dzieje są znacznie starsze niż obecny budynek kościoła.

Początki parafii św. Marcina sięgają średniowiecza. W XII wieku wokół istniejącej już świątyni rozwijała się osada, od której nazwę przejęła dzisiejsza ulica Święty Marcin.

Dokładna data utworzenia parafii nie jest znana. Najstarszy zachowany dokument pochodzi z 1244 roku. Wówczas kapituła przekazała księciu Przemysłowi I tereny należące do parafii św. Marcina i św. Gotarda, przeznaczone pod lokację nowego miasta.

Obecny kościół powstał w 1516 roku jako budowla późnogotycka. Wyróżniało go między innymi sklepienie gwiaździste. Pierwotnie nie posiadał wieży, która pojawiła się dopiero podczas późniejszych przebudów.

Kolejne stulecia nie oszczędzały świątyni.

W 1657 roku kościół padł ofiarą pożaru wznieconego przez wojska brandenburskie i szwedzkie. Odbudowano go, dodając między innymi wieżę, którą jednak w 1745 roku trzeba było rozebrać z powodu zagrożenia zawaleniem.

Następne poważne zniszczenia nastąpiły w 1759 roku. Świątynia przez dziesięciolecia pozostawała w ruinie, a wierni uczestniczyli w nabożeństwach odprawianych u franciszkanów.

Dopiero w XIX wieku podjęto gruntowną odbudowę. Szczególną rolę odegrał w niej ks. Maksymilian Kamieński, proboszcz parafii w latach 1834–1870. Dzięki jego staraniom w okresie od 1838 do 1856 roku przeprowadzono rozległe prace remontowe.

Kamieński zapisał się jednak w historii Poznania nie tylko jako gospodarz odbudowujący kościół.

Był duchownym zaangażowanym w pomoc ubogim i chorym. Podczas epidemii cholery wspierał potrzebujących, a swój majątek przeznaczył na cele dobroczynne. Zdołał również uchronić świątynię przed przejęciem przez władze pruskie.

To właśnie z kościołem św. Marcina wiążą się dwa ważne wydarzenia w historii upamiętniania Adama Mickiewicza.

15 stycznia 1856 roku odprawiono tutaj pierwszą na ziemiach polskich mszę za duszę zmarłego poety. Trzy lata później, w 1859 roku, przy świątyni odsłonięto pierwszy na ziemiach polskich pomnik Mickiewicza.

Postać ks. Kamieńskiego powróciła do zainteresowania mieszkańców w ubiegłym roku, kiedy podczas remontu kościoła dokonano niezwykłego odkrycia.

W lipcu 2025 roku pod posadzką południowej nawy odnaleziono grobowiec dawnego proboszcza. Kapłan spoczywa w szklanej trumnie, a miejsce pochówku przetrwało nawet katastrofalne zniszczenia świątyni w 1945 roku.

Po zabezpieczeniu grobowca został on podświetlony i przykryty szklaną płytą, dzięki czemu można zobaczyć ten wyjątkowy ślad historii parafii.

Najtragiczniejszy rozdział w dziejach kościoła św. Marcina przyniosła jednak II wojna światowa.

W październiku 1941 roku niemieckie władze okupacyjne zamknęły świątynię i przeznaczyły ją na magazyn. W styczniu 1945 roku kościół został podpalony, a jego 45-metrową wieżę wysadzono w powietrze.

Zniszczeniu uległo około 90 procent budynku.

Odbudowę rozpoczęto jeszcze w 1945 roku. Trwała przez kolejną dekadę, a jej zakończenie było zasługą między innymi ówczesnego proboszcza, ks. Jana Maćkowiaka.

Przywrócono gotyckie formy architektoniczne, odtworzono sklepienie gwiaździste i odbudowano wnętrze. W kolejnych latach prowadzono dalsze prace. W latach 1965–1966 zamontowano między innymi 34-głosowe organy oraz marmurową posadzkę.

W kościele zachowały się także cenne elementy wyposażenia. W ołtarzu głównym znajduje się gotycki tryptyk z 1498 roku, wykonany przez nieznanego śląskiego artystę i sprowadzony ze Świerzawy.

Do zabytków związanych ze świątynią należą również trzy dzwony pochodzące z 1563, 1718 i 1747 roku oraz Grota Matki Bożej z Lourdes z 1911 roku.

Historia parafii św. Marcina ma jednak także znacznie bardziej smakowity rozdział, szczególnie bliski Poznaniakom.

To właśnie tutaj narodziła się znana współcześnie tradycja wypiekania rogali świętomarcińskich i dzielenia się nimi z potrzebującymi.

W listopadzie 1891 roku ówczesny proboszcz, ks. Jan Lewicki, zaapelował do wiernych, aby z okazji odpustu naśladowali patrona parafii i wsparli najuboższych mieszkańców miasta.

Na wezwanie odpowiedział cukiernik Józef Melzer, który przekonał właściciela pobliskiej cukierni do wypieku rogali. Zamożniejsi mieszkańcy mogli je kupować, natomiast osoby ubogie otrzymywały je bezpłatnie.

W ten sposób religijne święto stało się początkiem tradycji, która z czasem wykroczyła daleko poza granice parafii i stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Poznania.

Jej źródłem była legenda o św. Marcinie z Tours, rzymskim żołnierzu, który według przekazów hagiograficznych oddał połowę swojego płaszcza napotkanemu żebrakowi.

Do tej opowieści nawiązują figury świętego i ubogiego człowieka, znajdujące się na co dzień na filarach poznańskiego kościoła.

Podczas dorocznego odpustu rzeźby ustawiane są przy ambonie, a po uroczystej liturgii przenoszone w procesji.

Tak będzie również 11 listopada. Po konsekracji i mszy świętej zaplanowano procesję z Najświętszym Sakramentem, która przejdzie ulicą Święty Marcin do placu Wiosny Ludów, okrąży go i powróci do kościoła.

Tradycyjnie przy parafii działać będzie również kawiarenka świętomarcińska. Parafianie przygotowują domowe wypieki, którymi częstują gości w zamian za dobrowolne datki na cele charytatywne.

Parafia współpracuje w tym zakresie między innymi z Caritas oraz siostrami urszulankami prowadzącymi jadłodajnię dla ubogich.

Konsekracja odbędzie się w czasie kolejnego etapu prac remontowych, zaplanowanych na lata 2025–2027. Obejmują one wymianę posadzki, montaż ogrzewania podłogowego oraz osuszenie i zabezpieczenie fundamentów.

Uroczystość rozpocznie się w środę, 11 listopada, o godzinie 11:00 w kościele św. Marcina przy ulicy Święty Marcin 13. Przewodniczyć jej będzie metropolita poznański, abp Zbigniew Zieliński.